Yeni beslenme piramidi

ABD Tarım Bakanlığı'nın 1992 tarihli 'Beslenme Rehberi Piramidi'ni yıkan uzmanlar, yenisini inşa etti. 'Sağlıklı Beslenme Piramidi'nde bitkisel yağ ve 'iyi' karbonhidrat bol

15/01/2003    RADİKAL

 

Büyütmek için tıklayınız

NEW YORK - Dünya, özellikle de Amerikalılar giderek şişmanlarken buna bağlı olarak da şeker, tansiyon, kalp ve damar hastalıkları da artıyor. Ne katı vejetaryenlerin Çinli köylülerin beslenme tarzını taklit etmeleri, ne et diyetleri, ne de 'canının çektiği her şeyi ye zayıf kal' önerileri insanlığın giderek daha çok yağ bağlamasını engelleyebiliyor. Keza ABD Tarım Bakanlığı (USDA) tarafından 1992'de yayımlandığında büyük umutların bağlandığı 'Beslenme Rehberi Piramidi' de birçok kişi için artık
'hükümsüz'.
Peki hem güvenli, hem lezzetli; kilomuzu kontrol etmemizi sağlayan, sağlığımızı koruyan bir diyet yok mu?
Umutlar tükenmiş değil. Bilim adamları araştırmalarını sürdürüyor. Bu çalışmaların en iddialılarından biri, Dr. Walter Willet ve Harvard Halk Sağlığı Okulu'ndaki meslektaşlarının geliştirdiği 'Sağlıklı Beslenme Piramidi'.
ABD'de yayımlanan Newsweek dergisi de bu hafta kapağını, bu piramide ayırdı. Yüksek kalorili bitkisel yağların çokça yer tutması, patates ve pirincin yasak olması başta çelişkili gibi görünse de, 'Sağlıklı Beslenme Piramidi'nin sağlık üzerindeki olumlu etkileri kanıtlandı. Piramit, kısa sürede kilo verdirmekten ziyade, hayat boyu sağlığı korumaya yönelik. Yiyecekleri tartmak veya kan grubuna göre beslenmek gibi şartlar da yok.

Besin grupları yok
Bu piramidin USDA'nın piramidinden en önemli farkı, besinleri karbonhidratlar, proteinler, yağlar gibi gruplara ayırmaması. USDA, insanları en iyi yağlara, en sağlıklı karbonhidratlara ve en besleyici proteinlere yönlendirmektense, tüm yağların tehlikeli, karbonhidratların ise güvenli olduğunu söylüyordu. Oysa geçmiş 10 yılda bir şey öğrendiysek, bu da karbonhidratların en az yağlar kadar öldürücü olabildiğiydi.
USDA'nın 80'li yıllarda geliştirmeye başladığı piramidin öncesinde bilinen beslenme şemaları besinleri sadece dört bölüme (et, süt ürünleri, sebze ve meyve, tahıllar) ayırıyor ve dengeli bir beslenme için hepsinden yenilmesini, ama örneğin yağların karbonhidratlara oranla daha az tüketilmesini öneriyordu. Oysa ki tereyağ ve margarinin aksine, balık ve fındık-fıstıklardaki yağların kalp ve damar hastalıklarını önlemekte yararlı olduğu, öğütülmeden önce kalorili olmayan tahılların da un haline getirildiğinde en az şeker kadar kalori barındırdığı, Amerikalılarda en çok yağ fazlasına neden olan et ve süt ürünlerindeki doymuş yağların kalp ve damar hastalıklarına yol açtığı eskiden beri biliniyordu. USDA, yağ tüketimi azaldığında, vücuda giren doymuş yağ oranında azalma olacağını, etin yerine nişasta konulduğu zaman da kalori kaybı olacağını hesaplıyordu.

Şeker hastalığı arttı
Ama çevresel faktörlerin değişmesiyle evdeki hesap çarşıya uymadı; gıda üreticileri kısa sürede düşük yağlı gıdalardaki potansiyeli keşfetti. Tüketiciler, yağı düşük olan her şeyin zararsız olduğu fikrinden hareketle, bu yeni 'yağ oranı azaltılmış' yiyecekleri, özellikle de şekerli veya kurabiye, kraker haline getirilmiş tahılları gıda listesine ekledi. Sonuç: Şeker hastalarının sayısı hızla arttı.
Willet'in 'Sağlıklı Beslenme Piramidi' elbette alınan ve harcanan enerji miktarını dengelemek için günlük egzersiz ve kilo kontrolüne dayanıyor. İkinci önemli nokta ise sebze ve meyvelerin çokça tüketilmesi. Belirli bir diyete bağlı kalmanıza gerek yok. Yiyecekler, çok yağlı veya az yağlı olarak değil de, 'iyi' ve 'kötü yiyecekler olarak ayırt ediliyor.
'İyi' karbonhidratlar (bütün tahıllardan oluşan gıdalar) ve 'iyi' yağlar (bitkisel yağlar) bolca, et ve 'kötü' karbonhidratlar ise daha az miktarda yenmeli. Fındık-fıstık, baklagiller de önerilen yiyecekler. Öte yandan protein alımı, tercihe bırakılıyor. Kişi isterse süt ürünleri yiyebilir, isterse kalsiyum hapları alabilir. Birçok uzmana göre 'Sağlıklı Beslenme Piramidi'nin yumuşak karnı, yüksek kalorili bitkisel yağların bol miktarda tüketilmesi. Ayrıca uzmanlar bütün bitkisel yağların aynı olmadığına, örneğin zeytinyağının ayçiçek yağına nazaran da sağlıklı olduğuna dikkat çekiyor. Yine de birçoğu 'Sağlıklı Beslenme Piramidi'nin üzerinde çalışılması gerekmekle beraber, bilinen yöntemlerden üstün olduğu konusunda birleşiyor. (Newsweek)